Võ thuật cổ truyền và những trăn trở

        VÕ CỔ TRUYỀN VÀ NHỮNG TRĂN TRỞ

BBT Võ trận Đại Việt

                                                 ***

Quả thực, nếu như nhiều võ sư, nhiều nhà tâm huyết với võ thuật nước nhà vẫn mang trong mình một khát vọng: “…Làm sao để võ cổ truyền (Việt Nam) thực sự được nâng lên tầm quốc tế ? Làm sao để những tinh hoa của di sản văn hóa này ngày càng lan tỏa ra thế giới ?”[1] thì chúng tôi – dưới góc nhìn của những người nghiên cứu lịch sử, văn hóa lại trăn trở, mơ ước “Làm sao Võ cổ truyền được trở về đúng chất cổ truyền” vốn có. Chúng tôi nói như vậy không có nghĩa là chúng tôi không mong mỏi một ngày nào đó võ ta sẽ được vinh danh 5 châu – sáng rạng địa cầu, mà thực tế chúng tôi nghĩ rằng: Võ cổ truyền Việt Nam phải là chính nó trước khi nghĩ đến với tư cách là một môn võ mang tầm quốc tế, là “kênh quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới” hay bất kỳ một thứ gì đó cao hơn.

                                                 ***

          Thời gian qua, báo đài – truyền thông vẫn nhắc đền nhiều về sự kiện văn hóa “Liên hoan quốc tế Võ cổ truyền Việt Nam lần thứ IV” tổ chức tại Bình Định. Đây là dịp để các võ sư, môn sinh trên khắp thế giới tề tựu về miền đất tổ, dâng lên các bậc tổ sư, tiền bối nén hương thành kính của lòng tri ân, khám phá vùng đất mà các bậc tiền hiền đã dùng bàn tay và khối óc của mình dựng lên nghiệp lớn. Các thế võ, bài quyền trước đây đã giúp cha ông ta đánh đuổi thú dữ, bảo vệ quê hương nay lại được lớp hậu bối luyện rèn, gìn giữ. Đặc biệt, những môn sinh ngoại quốc mến mộ võ Việt không quản đường xá nghìn trùng vẫn tề tựu về đây, đó thực sự là niềm vui, sự hãnh diện lớn của võ Việt.

          Tuy vậy, qua liên hoan này mới thấy được cách tổ chức của chính quyền, cách tham vấn nội dung của Liên đoàn võ thuật cổ truyền, các nhà quản lý văn hóa địa phương thật sự cần phải suy nghĩ lại. Nếu như chúng ta đã nhận định rằng Võ cổ truyền Việt Nam là nét văn hóa – sợi chỉ đỏ xuyên suốt 4 nghìn năm dựng nước và giữ nước thì chúng ta phải có 1 thái độ đúng đắn và chuẩn mực. Võ thuật cổ truyền có thể nói là một nét văn hóa dân tộc song nó có những đặc riêng. Vì vậy, chúng ta đừng quá khiêm cững ép nó đi theo những mục đích riêng không phù hợp. Chiêm nghiệm thực tế tại Liên hoan quốc tế Võ cổ truyền Việt Nam lần thứ IV chúng ta mới thấy hết được những điều bất cập vốn tồn tại như một thứ bệnh nan y trong cách tổ chức lễ hội truyền thống ở Việt Nam.

Đành rằng liên hoan này cũng là dịp để địa phương Bình Định có thêm cơ hội để quảng bá hình ảnh quê hương mình. Song, nhất thiết đó phải là những hoạt động phù hợp, đặc biệt với tính chất là 1 liên hoan về võ thuật thì những hoạt động bên lề đó cần phải tính toán cẩn trọng hơn. Chúng tôi rất xúc động khi được chứng kiến lễ dâng hương, dâng hoa, dâng trống tại Bảo tàng Quang Trung; triển lãm binh khí, võ phục võ thuật cổ truyền…hay sự chăm chú theo dõi chương trình biểu diễn giao lưu giữa võ đường, sự háo hức quan sát các trận so tài đối kháng quyết liệt; sự kỳ vọng vào cuộc hội thảo “Nâng tầm võ Việt”. Tuy vậy, đây cũng chỉ là những hoạt động “hưởng ứng” liên hoan, những hoạt động chính lại làm cho những người quan tâm suy nghĩ như: “Cuộc thi Người đẹp quốc tế Võ thuật cổ truyền Việt Nam”, “Lễ hội đường phố Võ thuật cổ truyền Việt Nam…”…Theo ý kiến chủ quan chúng tôi cho rằng: những hoạt động như vậy là không thật sự cần thiết, đặc biệt là với 1 quốc gia vốn dĩ đã quá “bội thực” với những cuộc thi sắc đẹp như Việt Nam hay cách “nhập khẩu” ý tưởng tổ chức lễ hội đường phố cũng là chưa phù hợp, ít nhất là với liên hoan võ thuật cổ truyền.

Quần chúng, bạn bè khắp 5 châu đến Bình Định dịp này là sự quan tâm tới Võ thuật cổ truyền Việt Nam, nhu cầu muốn giao lưu võ nghệ, tìm hiểu văn hóa địa phương – vùng đất sinh ra những môn võ họ đang rèn luyện, chứ không phải là tham dự và theo dõi nhưng cuộc thi sắc đẹp (thứ mà giờ đây nhiều quốc gia quê hương họ (Châu Âu) đang kêu gọi tảy chay vì mục đích nhân văn)…Chúng ta chưa có 1 cách nhìn thấu đáo, 1 sự trân trọng đúng tầm với thứ di sản văn hóa đã song hành cùng dân tộc ta trong suốt 4 nghìn năm qua. Và, đó cũng là một sự trăn trở mang tính thời sự, mới diễn ra và sẽ còn tiếp diễn…

                                                  ***

          Trở lại với những trăn trở mang tính “lịch sử” đã được nhiều bậc võ sư, các nhà tâm huyết nói đến và chúng tôi cũng đã từng đề cập, vấn đề: “ nâng tầm võ Việt”. Thật ra, đây là một phức hợp của hàng loạt những vấn đề từ quan điểm –tư tưởng, cách thức tổ chức – lãnh đạo, hệ thống bài bản, hệ thống liên đoàn, hệ thống thi đấu, hệ thống luật….những cụm vấn đề này đã tạo ra không ít “trăn trở” đối với những người có tâm huyết.

                                                ***

Nói đến nâng tầm võ Việt chúng tôi lại nhớ đến chuyện cách đây gần chục năm, khi Việt Nam đổ nhiều công sức, tiền của để nâng cấp, trùng tu các di tích lịch sử - đó ắt hẳn là 1 chủ trương đúng. Song, sự thiếu hiểu biết và cách quản lý lỏng lẻo đã khiến cho công việc nhiều ý nghĩa này biến thành những hệ lụy không thể cứu vãn: những cổng làng, cổng đình, cổng chùa cổ kính, ẩn chứa nhiều tầng giá trị lịch sử nay được “bê tông hóa” – xây lại cho to hơn, cao hơn, hoành tráng hơn. Nhiều bức khảm, hoa văn, họa tiết trang trí…hết thảy đều được sơn son, thếp vàng. Với võ cổ truyền Việt Nam, theo chúng tôi, trước khi muốn “nâng cấp” chúng ta cần phải hiểu rõ về những đặc trưng – những giá trị đích thực của nó.

Việc đưa võ Việt vươn ra thế giới là một định hướng tốt và là một mục tiêu lâu dài. Vì vậy, không nên hành động một cách vội vàng khi chưa có những bước chuẩn bị kỹ lưỡng. Rõ ràng “Võ cổ truyền Việt Nam” (cái mà chúng ta đang gọi hiện nay) còn có rất nhiều vấn đề tồn đọng. Chúng tôi đã đề cập về vấn đề này khá nhiều trong các bài viết và các diễn đàn võ thuật. “Võ cổ truyền Việt Nam” hay “Võ thuật cổ truyền Việt Nam” thật ra chỉ là những cụm danh từ mang tính định danh, không có khả năng đánh giá sự cao – thấp. Song, thuật ngữ này chứa đựng yếu tố lịch sử rất sâu sắc. Chính vì vậy, người khoác trên mình tấm áo “võ thuật cổ truyền” phải thật sự xứng đáng và luôn có trách nhiệm với tên gọi, vị trí của mình. Đáng buồn thay ! Tên gọi “Võ thuật cổ truyền Việt Nam” đang bị lạm dụng quá mức, đi đâu ta cũng thấy võ thuật cổ truyền, ở Việt Nam cũng nhiều mà hải ngoại cũng chẳng ít.

Liên đoàn võ thuật cổ truyền Việt Nam ra đời cách đây hơn 20 năm, sự đóng góp của tổ chức này cho nền võ học nước nhà là không thể phủ nhận. Tuy nhiên, với vai trò quản lý – Liên đoàn võ thuật cổ truyền Việt Nam còn gặp rất nhiều hạn chế; chính sự lỏng lẻo, tạo “điều kiện” trong khâu kết nạp thành viên đã khiến tổ chức này ngày càng mất đi tính “cổ truyền” cần có. Qủa thực khó mà chấp nhận được những trường hợp gọi là “cổ truyền” khi người sáng lập môn phái có sở học mới vỏn vẹn được 5 năm, tự về lập môn phái mới, “sáng tạo” chiêu thức, bài bản giống hệt với chiêu thức, quyền pháp trong phim kiếm hiệp Kim Dung. Thật không công bằng khi để tên những môn phái này ngang hàng với những dòng võ đã đi cùng những thăng trầm của lịch sử dân tộc, những đòn thế đã cùng ông cha ta giữ đất, giữ làng…thật cần phải suy nghĩ lại.

Chúng tôi vẫn cho rằng: tất cả các môn phái võ thuật đều đáng quý. Và, sự sáng tạo võ thuật đúng nghĩa (không phải võ chế) cũng rất đáng quý. Võ ta hay võ ngoại quốc đều mang những giá trị nhất định. Song chúng ta cần phải phân tỏ rạch ròi giữa võ cổ truyền Việt Nam và phần còn lại. Tổng cục thể dục, thể thao hoàn toàn có thể thành lập Tổng liên đoàn võ thuật Việt Nam làm ngôi nhà chung cho toàn bộ các võ phái (cả võ ta, cả võ ngoại, cả xưa lẫn nay), trong đó có Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam – Tổ chức chỉ dành riêng cho những phái võ “cổ truyền” thật sự. Có làm như vậy võ cổ truyền Việt Nam mới có cơ hội khẳng định và giữ được uy tín của mình với những người yêu mến võ thuật.

                                                  ***

          Vấn đề về bài bản và các hệ thống tổ chức thi đấu cũng còn nhiều điều bất cập. Trước đây chúng tôi đã nói nhiều đến 10 quyền bài bắt buộc của liên đoàn võ thuật cổ truyền.

Nhưng thôi !

Dù sự lựa chọn đó có phần vội vàng, chưa được khảo sát sâu rộng. Mặt khác, tính đại diện và những giá trị lịch sử chưa được kiểm chứng. Song, nguyên do chính là vì Ban chấp hành Liên đoàn võ thuật cổ truyền Việt Nam vừa ít nhân lực, vật lực vừa thiếu kinh nghiệm tổ chức. Đặc biệt, sự nghiên cứu về võ học Việt Nam (trong nước và hải ngoại) còn rất hạn chế. Vì vậy, những hạn chế trên xuất phát từ chủ quan nhưng lại mang tính khách quan. Điều đó có thể thông cảm và chia sẻ. Tuy vậy, “hiện trạng các môn phái võ cổ truyền Việt Nam đang có xu hướng cải biến về đòn thế” lại là một thực trạng rất đáng lo ngại.

          Chúng ta nên nhớ rằng: “Võ cổ truyền Việt Nam luôn có tính chiến đấu rất cao, đó là một trưng rất tiêu biểu, gắn liền với hoàn cảnh lịch sử”. Đặc trưng này đã được hình thành bên dòng chảy lịch sử của 1 dân tộc trải qua hơn 4 nghìn năm dựng nước chống ngoại xâm với lẫy lừng những chiến công hiển hách. Những đòn thế, mảng miếng luôn được trui rèn, gọt dũa tới mức nhanh gọn nhất, hiệu quả nhất. Trên trận mạc, giữa sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc, không còn chỗ để rườm rà, mỹ miều, không còn chỗ để uyển chuyển, bay bổng…Tất cả đều chỉ hướng đến 1 mục đích: Tiêu diệt kẻ địch, võ trận ra đời trong hoàn cảnh đó và cũng dần trở thành 1 trong những cái gốc của võ học cổ truyền dân tộc.

          Tính chiến đấu của võ cổ truyền đang ngày càng bị chèn ép, lớp hậu bối sau này có vẻ “chuộng” những động tác đẹp, những kỹ năng “biểu diễn” hơn là tính thực dụng của võ nghệ. Điều này thực sự đã tạo cho chúng tôi rất nhiều trăn trở “Võ kiểu này liệu có đánh được không ???” Chúng tôi cảm nhận rằng: Võ thuật càng ngày càng có xu hướng thể thao hóa, mục đích biểu diễn, vận động thân thể là chính, tính chất võ thuật ngày càng bị lu mờ.

                                                  ***

          Nói đến những hạn chế, trăn trở còn tồn tại trong nền võ thuật Việt Nam chắc hẳn vẫn còn rất nhiều ví như tình trạng xuống cấp giữa quan hệ thầy trò, sự bất cập trong việc cấp giấy chứng nhận võ sư, cách thức tổ chức thi đấu, vấn nạn chạy thành tích…

                                                  ***

          Chúng tôi nói những lời trên chắc chắn sẽ có nhiều người quan tâm và chắc cũng có nhiều người lấy làm khó chịu. Song với sự yêu mến nền võ học chân chính, ý thức xây dựng và mong muốn để lại cho thế hệ sau những giá trị đích thực của võ thuật cổ truyền, chúng tôi sẵn sàng nói lên những điều mà rất nhiều người biết nhưng không nói. Chúng tôi sẵn sàng đối thoại và chia sẻ thẳng thắn và rất muốn có được sự đồng cảm của giới yêu mến võ thuật chân chính “Vì nền võ học Việt Nam – Vì những giá trị bản sắc dân tộc”.

Trần Đức Thuận



[1] Thu Uyên, Võ Việt phải vượt trở ngại để “lên đai” quốc tế. 


Hỗ trợ online
Mr Đức Thuận