Khi võ cổ truyền không còn "cổ"
“Nền võ học cổ truyền Việt Nam hiện nay đang phát triển hay đang thụt lùi ? ” quả là một câu hỏi khó. Khó đến mức người ta có trả lời như thế nào cũng chẳng đúng. Ắt hẳn sẽ có người tự tin mà cho rằng: Nền võ thuật cổ truyền Việt Nam đang phát triển, bằng chứng là lượng thành viên của Liên đoàn võ thuật cổ truyền Việt Nam ngày càng đông, số môn sinh luyện tập ngày càng nhiều. Đi đâu, Việt Nam hay hải ngoại cũng thấy các lò võ  mang tên cổ truyền Việt Nam. Còn nghe đâu đó có môn phái được mệnh danh là cổ truyền phát triển vươn ra tầm thế giới, rồi việc liên đoàn này nối tiếp liên đoàn kia được thành lập…mới nghe qua ai cũng thấy nức lòng, ắt hẳn các bậc tổ tiên, tiền bối dưới suối vàng cũng phải mỉm cười vì mãn nguyện.

Tuy vậy, với những người có kiến thức võ học, có tâm huyết thực sự họ lại thấy khác, một sự hoang mang, tiếc nuối pha chút thất vọng cho nền võ học nước nhà. Võ học Việt Nam từ xưa “quý hồ tinh bất quý hồ đa”, số lượng không nói lên sự phát triển, tên gọi không thể hiện bản chất. Buồn và tiếc là ở chỗ đó, hay nói đúng hơn dưới lớp áo choàng đẹp đẽ mà bốn nghìn năm dựng nước ông cha ta đã dày công dệt nên, có bao nhiều người xứng đáng được mặc, bao nhiều người cố níu tấm áo truyền thống để tìm cho mình một chỗ đứng? Có nhiều ý kiến cho rằng: “Võ cổ truyền Việt Nam không còn “cổ” nữa rồi…” đương nhiên không phải là không có lý.

Võ cổ truyền được hiểu một cách nôm na, thông dụng là những hệ phái võ thuật lưu truyền trong suốt trường kỳ lịch sử của dân tộc Việt Nam, được người Việt sáng tạo và bồi đắp qua nhiều thế hệ, hình thành nên kho tàng những đòn, thế, bài quyền, bài binh khí, kỹ thuật chiến đấu đặc thù. Với những kỹ pháp võ thuật này, người Việt Nam đã dựng nước, mở mang và bảo vệ đất nước suốt trong quá trình lịch sử Việt Nam. Như võ sư Võ Kiểu đã nói: “Võ ta đã gắn bó với dân tộc ta từ hàng ngàn năm qua, nó mang một vẻ đẹp không môn phái nào trên thế giới có được, nó không chỉ là một môn võ phòng thân, chống lại bao giặc thù hàng ngàn năm qua mà còn là một lối sống, một nhân sinh quan, một tư tưởng vô cùng quan trọng trong hệ thống tư tưởng Việt Nam” (Trích dẫn http://vi.wikipedia.org).

Như vậy, chỉ cần xét trên nội hàm của khái niệm võ cổ truyền chúng ta cũng thấy toát lên 2 đặc trưng căn bản là: phải có tính lịch sử và là một sản phẩm thuần Việt – được người Việt sáng tạo và sử dụng, chưa nói tới những đặc trưng, tư tưởng, triết lý nhân sinh quan ẩn chứa trong nó. Nhìn vào hệ thống võ thuật cổ truyền Việt Nam hiện tại chúng ta thấy rất nhiều các võ phái không đạt được hai tiêu chuẩn cơ bản trên.

Hiện trạng “vàng thau lẫn lộn” trong giới võ thuật Việt Nam hiện nay bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân sâu xa và cho tới bây giờ vẫn chưa có phương hướng nào để giải quyết. Người trong cuộc không hiểu hoặc cố tính không hiểu, trong khi đó người bên ngoài thì chẳng biết đường nào mà lần, tư tưởng dĩ hòa vi quý – nể nang nhau, không nói để khỏi mất lòng người nọ, người kia... Việc đánh đồng những môn phái “cổ truyền” và không “cổ truyền” đã và đang là một trở ngại rất lớn trong tiến trình xây dựng một nền võ học thuần Việt, chân chính.

Nguyên do dẫn đến thực trạng này trước hết thuộc về Liên đoàn võ thuật cổ truyền Việt Nam, tổ chức được gửi gắm niềm tin là sẽ tập hợp, nghiên cứu, bảo tồn và phát huy những phái võ thuần Việt. Song trên thực tế tổ chức này hoạt động chưa đúng chức năng và cách làm việc còn chứa đựng nhiều yếu tố bất cập. Được thành lập từ năm 1991, Liên đoàn võ thuật cổ truyền Việt Nam thực hiện khá tốt việc vận động các phong trào, tổ chức các đại hội, các liên hoan, biểu diễn…Nhưng nhiệm vụ quan trọng nhất là tập hợp, nghiên cứu, bảo tồn những môn phái thuần Việt thì Liên đoàn lại chưa làm được. Việc Liên đoàn kết nạp thành viên một cách tùy tiện khiến các phái võ chính thống có danh tiếng cũng phải thấy nản lòng. Hầu như liên đoàn không cần xét đến yếu tố cổ truyền với hai đặc trưng là tính lịch sử và thuần Việt mà chỉ cần là môn phái thì đều có thể kết nạp được. Nhiều phái võ ngoại lai, lai tạp mới được sáng lập vài chục năm, có khi là mới mười mấy năm vẫn được mời vào Liên đoàn võ thuật cổ truyền, không biết tính “cổ truyền” được thể hiện ở chỗ nào ?.

Bên cạnh đó, việc nghiên cứu bài bản cổ truyền được tiến hành một cách chưa bài bản. Việc nghiên cứu hệ thống bài bản để áp dụng cho các võ phái làm một nền tảng chung bên cạnh những đặc trưng riêng là rất cần thiết và xác đáng, tuy nhiên Liên đoàn lại tiến hành một cách khá vội vàng, chưa nghiên cứu luận đàm một cách kỹ càng, giới đông đảo võ thuật trong và ngoài nước chưa có cơ hội để bày tỏ ý kiến. Mặt khác, có một số bài bản trong 10 bài bắt buộc của Liên đoàn chưa được xác định nguồn gốc rõ ràng, một số bài khác còn tồn tại nhiều dị bản trong dân gian chưa được tập trung so sánh, đối chiếu. Với phẩm chất là người học võ, chúng ta hiểu hơn ai hết quá trình ra đời của một môn phái là trường kỳ đến mức nào, ít nhất phải mất cả đời người, hoặc vài ba thế hệ và có khi như phái võ trận là cả một quãng lịch sử dài hàng nghìn năm. Vì vậy, việc nghiên cứu cũng cần được quan tâm một cách đúng tầm để không làm mất đi những giá trị chân truyền của võ Việt. Đó vẫn là một đòi hỏi mang tính cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Không biết liệu các nhà lãnh đạo Liên đoàn đã bao giờ nghĩ đến hai từ “truyền thống” khi tiếp nhận những lá đơn xin gia nhập Liên đoàn hay chưa?

Tính “cổ truyền” của võ Việt đang bị xói mòn theo năm tháng phần nữa cũng bắt nguồn từ cách dạy võ và học võ ở các môn phái. Quan điểm nhất quán của chúng tôi luôn cho rằng: bất kỳ một dòng phái võ thuật nào cũng đều đáng quý và đáng trân trọng, kể cả võ Ta, võ Tàu, võ Hàn…Chúng đều có những giá trị nhất định và là thành quả có được từ những gian khổ miệt mài. Tuy nhiên, những giá trị đó gắn liền với không gian, thời gian và cả những bối cảnh lịch sử cụ thể, chính vì vậy chúng ta tuyệt đối không đánh đồng chúng với nhau. 

Võ thuật cổ truyền Việt Nam hiển nhiên là của người Việt, yếu tố thuần Việt là tiền đề đầu tiên được xét đến. Việc người Việt học võ nước ngoài, dạy võ nước ngoài cũng là một chuyện bình thường và không khác gì chuyện võ thuật Việt Nam được bạn bè trên thế giới đón nhận. Đó cũng là một điều quý. Nhưng tuyệt đối chúng ta không được vay mượn, chế tác võ nước ngoài để làm giàu thêm các đòn, thế, bài bản của bản thân. Điều này hoàn toàn trái với lương tâm của người học võ, và quan trọng hơn là chúng ta sẽ mang tội bất kính với tổ tiên. Chúng ta lấy bài bản của người khác mà chưa được quyền cho phép là ăn cắp, lấy của ăn cắp mà đi truyền cho con cháu thì tội lỗi càng tăng lên gấp bội, vì học trò không biết thì không có tội, tội lỗi là ở người biết mà vẫn cố tình làm. Mặt khác, nền võ học của Việt Nam đâu có thua kém bất kỳ nền võ học của nước nào, điều này không phải là vì chúng ta mang lòng tự hào dân tộc mà tự phong, mà thực tế nó đã được chứng minh qua muôn vạn cuộc giao tranh, mà ở đó chính những thế lực ngoại xâm hùng mạnh nhất mọi thời kỳ cũng phải khuất phục. Thế mà chúng ta không biết giữ gìn, phát huy lại cứ đua nhau chế võ tây, võ tàu làm nền tảng, quả thực chỉ nghĩ tới thôi cũng đã cảm thấy thật đắc tội với các vị tiền bối, tổ tiên.

Thế hệ trẻ Việt Nam ở trong nước và hải ngoại tìm đến với võ học truyền thống của nước nhà là một điều rất đáng quý, không quá khi nói lòng ái mộ võ học cổ truyền của thế hệ trẻ là một tài sản quý báu nhất mà các thế hệ cần phải ra sức gìn giữ. Nó là cơ sở để võ học được nuôi dưỡng và kế truyền. Chính vì vậy thế hệ trẻ cần được thụ hưởng những gí trị võ học chân chính, thuần Việt không lai tạp, không mục đích vụ lợi. Hơn ai hết những võ phái vinh dự được khoác lên mình tấm áo Võ thuật cổ truyền Việt Nam chân chính cần phải hiểu rõ hơn hết việc mình phải làm gì, làm như thứ nào để võ cổ truyền Việt Nam ngày càng phát triển. 

Các võ phái cổ truyền ngoài việc dạy võ còn phải dạy các môn sinh cách làm người, cách ứng xử đúng mực, võ học Việt Nam không tách rời không gian văn hóa thuần Việt. Đáng tiếc thay ! tình cảnh nền võ học cổ truyền trong và ngoài nước đang rời vào thảm cảnh khủng hoảng sâu về mặt giá trị. Nhiều võ phái luôn miệng rêu rao “Học võ cổ truyền là thể hiện lòng yêu nước” thế mà chính mình lại phá vỡ đi những giá trị cao đẹp ấy. Họ tùy tiện cóp nhặt hàng trăm thứ võ vặt vạnh để biến những tinh túy của tổ tiên mình thành một thứ chè thập cẩm đủ màu sắc, đủ mùi vị. Họ nhầm tưởng rằng đó là sự hội tụ những giá trị đông – tây, cổ - kim, nhưng thực sự họ đã nhầm, tính ra họ không còn lại gì qua những lần vay mượn như vậy. Thực tế đó không phải là ít ở Việt Nam và hải ngoại.


Cũng chẳng ít môn phái luôn hô khẩu hiệu “bảo vệ nền văn hóa truyền thống” vậy mà ngày giỗ tổ không biết thắp cho chư vị tiền bối một nén hương, không bao giờ kể cho môn sinh mình biết về các bậc tiền bối, những người sáng lập ra võ phái của mình. Không biết yếu tố “truyền thống” được họ truyền cho thế hệ trẻ bằng cách nào ???. Chưa nói đến lễ, nghĩa thầy – trò hiện giờ đã quá biến đổi, một sự biến đổi nhanh đến không ngờ. Lối sống gấp gáp, thực dụng đã tạo ra không ít những ông thầy thiếu cả sở học lẫn nhân cách. Và, thiệt thòi nhất vẫn chính là những môn sinh…

Nền võ học cổ truyền Việt Nam trong và ngoài nước qua quá trình phát triển đã “phô” ra những yếu điểm hết sức rõ ràng. Không cần phải quá chú ý mới thấy, vấn đề là nhiều người thấy nhưng chẳng ai nói. Không nói không phải vì người ta sợ, nhưng người ta ngại – ngại vì nói ra sẽ ảnh hưởng đến nhiều người, sẽ bị cho là vì cái này, vì cái nọ và biết đâu họ sẽ trở thành “đối thủ” của cả cái liên minh “hỗn độn” kia. Tốt nhất là không nên nói…Tuy vậy, nếu ai cũng thế thì chẳng lẽ họ sẽ phải sống với cảnh “nhắm mắt, bịt tai” mãi sao ??? Đó đâu phải là bản chất của người học võ. Nhưng nói với ai, nói như thế nào thì đó vẫn là một vấn đề lớn.

Có lẽ chúng ta nên giành thời gian để có “Phút nhìn lại mình”, ngẫm nghĩ những gì đã qua, những gì nên làm. Nhất thiết phải có Tổng hội võ thuật Việt Nam nơi hội tụ của tất cả các môn phái võ thuật trên đất Việt và Liên đoàn võ thuật cổ truyền nơi chỉ dành riêng cho những môn phái thuần Việt chân chính. Người học võ, người dạy võ cũng nên nhìn lại mình… “Sẽ là rất có tội với tổ tiên khi chúng ta để võ Việt bị lãng quên, nhưng sẽ tội lỗi hơn nếu chúng ta phát triển một thứ võ Việt mà không phải của người Việt”

San Jose CA, ngày 23.10.2011
Nguyễn Minh Tuấn
 
Dâng hương tổ sư – Một nét đẹp trong văn hóa hướng về nguồn cội

Hỗ trợ online
Mr Đức Thuận